Сумын наадам

Суусрын гүйдэлт салхи шанхаар наадан сэвэлзснээс 
Суурь хөлгөн асрын шашир цацаг дэрвээ юу
Сумын наадмын дэвжээг өдөржин тойрох наадмын олон морьтноос
Суран жолоо атгасан өнгийн цэцэгс ургаа юу...

хэмээх алдарт шүлгийг, энэ шүлгээр хийсэн дууг мэдэхгүй хүн байхгүй байхаа. Яг л миний нутгийн наадмыг тухай бичсэн юм байгаан. Дэндэвийн Пүрэвдорж найрагчтай нэг нутгийнх гэдгээрээ би үргэлж бахархдаг юм хэхэ.

Энэ шүлэг нь ч гэсэн манай нутгийн наадам дээр ирж, тэр үедээ нутгийн нэгэн сайхан бүсгүйг хараад сэтгэл нь догдолж бичсэн гэдгийм. Пүрэвдорж найрагч надтай нэг суманд төрсөн бас манай сумын сургуулийг төгсөж, бас тэндээ багшилж байж. 

Бусад сумын наадам ямар болдгийг мэдэхгүй юм, манай сумын наадам нэг л өвөрмөц. Наадамч олон бөх үзэх гэсэн биш харин сайхан морь, сайхан дээл, сайхан зүс царайгаараа наадамлах мэт өдөржин наадмын талбайг тойрч морьтойгоо гороолно. Холоос харахад сумын төвийн урдхан, наадмын талбайгаас эгц дээш түмэн агтны хөлөөс наадмын тоос босч байдагсан.

Тэрхүү горооны дундхан үзэгчдэд зориулсан төгрөг хэлбэрээр тавилсан сандал, суудлууд хоймортоо хүндэт зочдын асар майхан,  урдаа баруун зүүн талын бөхчүүдийн асар гэсэн хоёр майхан байх. Одоо санахад тэр сандлуудыг амралтаас л авчирдаг байж. Наадамд очсон хүн бүхэн хүний өөрийн морин дээрээс хийморио сэргээж, наадмын талбайгаа нар зөв тойрч гороолохыг хүсдэг байсан юм болов уу даа, танил тал, найз нөхдийнхөө араар сундалдаж, эсвэл ангийн анд нөхдийн морийг ээлжлэн унаж гороолж байдаг байсан санагдана.

Наадмын тухай хамгийн анхны хийгээд тод дурсамж бол аавын минь түрүүлсэн наадмын тухай дурсамж. Урд нь зөндөө л барилдаж, энд тэндэхийн наадмын түрүүг авдаг л байсан байх даа. Тэрхүү дурсамжаас өмнөх наадмын тухай санахгүй байхыг бодоход их л жаахан байж. Сургуульд орох яагаа ч үгүй байсан гэхээр 4, 5 настай байсан юм болов уу даа. Том эгчийгээ дэлгүүр явахад нь дагаж явж, буцах замаараа эгч намайг дагуулж гуанзанд орж хошоод хуушуур авч өгсөн санагддаг юм. Наадмын сүүлийн өдөр байсан болохоор гуанзанд бид хоёроос өөр хүн байгаагүй. Тэгтэл манай гудамжны хүргэн орж ирэхэд тогооч эгч ихэд танимхайрч шар Жүгээ хаа хүрч явна, наадмын сонин хачин юутай вэ, хэн түрүүлэв гэхэд ".......... гэдэг хүн түрүүлж ............ багш үзүүрэллээ гээд аавын минь нэрийг хэлдгийм. Эгч бид хоёр бие биеэн рүүгээ том харж, урдах хуушуураа уралдан идэхээр дайрсан ч яарсан сэтгэлдээ цатгалдсан юм байлгүй тэр чигт нь хаяад гарч гүйлдэж байснаа сайн санадаг.

Гэртээ харих зам урдынхаасаа хол санагдаж, гудамжныхаа өнцгөөр тойрохоос залхуурч шууд хөндлөн дайрч хөрш айлынхаа хашааг даван ороход саравчны ардаас урд үзээгүй нэг даага уяатай байж билээ. Бага эгч маань довжоон дээр гарч ирж аав түрүүлсэн, энэ даагыг шагналд авсан гэхэд гуанзанд таарсан ахыг андуурсныг мэдсэн.

Дараа нь бас аавтайгаа очсон наадамд аав үзүүрлэж ч билүү байсан юмдаг. Шагналд нь хоёр литрийн хоёр хос хөөрхөн цагаан паалантай савыг айргаар дүүргэж өгч, аав маань хажуугаар гарсан хүн бүхнийг дуудаж хишгээ амсуулж саванд үлдсэн айргийг хангай дэлхий, наадмын дэвжээндээ өргөж орхиод эгч бид хэдийг мотоциклийхээ ардуур сундлаад гэр лүүгээ давхиж байсан юмдаа.

Сумын наадмын тухай олон сайхан дурсамж дундаас энэ хоёр дурсамж л хамгийн түрүүнд оройлон сэтгэлд буудгийм.