Хойт насандаа учирна.

Ардын уран зохиолч С.Эрдэнэ баавайн энэ номыг нөгөө монгол ном татдаг блогоос татаж авч уншлаа. Дүгнэлтийг нь сүүлд нь Баабар бичсэн байна лээ. Тиймээс би дүгнээд яах вэ. Буриад зоны амьдрал, соёл, ёс заншил, зан төлөвийн өвөрмөц дүр төрхийг тусгасан зохиолтой хэзээ анхлан танилцсанаа эргэн санахад Б.Нямаа гуайн "Арандалыхан" "Араараа модтой Биндэръяа" С.Эрдэнэ гуайн "Сэрүүн дуганы мөхөл" зэрэг номууд санаанд бууж байна. Тэгээд дараагийх нь энэ "Хойт насандаа учирна"

Номын агуулга нь ерөөс буриад зоны амьдрал, 30-д оны хэлмэгдүүлэлт хэрхэн эхлэсэн тухай уран сайхны аргаар өгүүлсэн.

Онон Балжаар нутагтай буриад өвгөнийд хавь ойрдоо сайхнаараа гайхагдсан басган байх. Хоршоо дарга ахтай нь цуг ирсэн залуухан төрийн сайд буриад басганд сэтгэл алдардаг. Үйл явдал цааш үргэлжилсээр уурсаж хилэгнэсэн өвгөн буриад охиноо их хүрээ рүү нэр холбогдсон хүн рүү нь өнчирсөн дүүг нь хөтлүүлэн явуулдаг. Хэргийн учир нь буриад басган хавь ойрдоо айлгүй, томоогүй, хэнтэй ч орооцолдоход бэлэн гэдгээрээ зартай юмсанж. Хэдий тийм ч үнэн хайр сэтгэлтэй учирсан бүсгүй урдын тэр бүх зангаа орхиж, хайртай хүндээ бүхнээ зориулахаар шийдсэн байдаг.

Гэвч урд нь саваагүй, түр зуурын аальгүй зангаар холбогдож явсан зүүн хязгаарын дотоод яамны төлөөлөгч залуу буриад энэ бүхнийг өөрийг нь доромжилсонд тооцдог. Тэр хэдийгээр эхнэр хүүхэдтэй ч үзэсгэлэнт басганыг өөр хүнийх болсныг уучилдаггүй. Ямар нэг аргаар өөрийг нь шаналалд унагасан нутгийн басганыг чадахаар шийдэж энэ шийдвэрийхнээ дагуу нутаг усандаа зартай дууч буриад эрийг хуурч хил давуулан буудаж хөнөөж, улмаар уг эрийг хил даван харийн нутагт оргон зайлсан, эх орноосоо урвасан, эсэргүү тагнуулын бүлэгтэй холбоотой байсан хэмээн зар тарааж улмаар буриад басганы хайрт залуу болох төрийн сайдыг уг эсэргүү тагнуулын бүлгийн толгойлогч хэмээн хуурамч мэдэгдэл бичсэн нь нутгийн зон олныг хөлдөө чирдэг.

Хувийн өс хонзонгоос үүдэлтэй энэ бяцхан өшөө авалт бүхий л буриадын нутгийг хамаарч нутгийн эрчүүдийг хормоглон баривчилж, хүчээр хэрэг хүлээлгэж, хормоглон буудах хүртэл дамжирдаг ба энэ бүхнийг анхлан үүсгэсэн дотоод явдлын яамны төлөөлөгч буриад өөрөө ч ийм эсэргүү бүлэг байгаа гэдэгт итгэдэг. Хайртай хүнээ шоронд байхад сэтгэлээр ихэд шаналсан басган нааш харсан хүн бүхнийг царайчилж явсаар энэ бүхнийг эхлүүлсэн өстөнтэйгээ тааралдаж урдын сайхан цагаа дурсаж, өөрт нь туслахыг гуйснаар до  яамны төлөөлөгч нөхөрт нь харандаа цаас оруулан залуу сайд эхнэртээ сүүлчийн үгээ хэлж, энэ бүхэн худлаа гэдгийг дуулгаж захиа бичиж орхиод өөрөө шоронгийн өрөөнд амиа хорлодог.

Хайртай хүнийхээ захиаг авсан басган дээлээ өмсөж гарч, удалгүй дотоод яамныхан ирж захиаг нь дамжуулсан, хувийн өс хонзонгоор хайртай хосыг салгах гэж худал мэдүүлэг бичиж бүхнийг эхлүүлсэн буриад төлөөлөгчийг баривчилснаар зохиол дуусдаг.

Би ойлгохдоо гол баатар эмэгтэй нь дотоод яамны газар очиж өөрийгөө тэр төлөөлөгчийн элсүүлсэн тагнуулын бүлгийн гишүүн, тэр төлөөлөгчийн даалгавараар бүлэгтээ төрийн сайдыг элсүүлэх гэж эхнэр нь болсон гэж хэлж өөрийгөө бас төлөөлөгчийг баривчлуулсан болов уу гэж санаад байгаа хэхэ.

Гол баатруудын нэрийг тоочиж бичих хүсэл байсангүй ээ. Ямартай ч буриад хүмүүс Эрдэнэ баавайг энэ зохилоо бичсэнд уучилж чаддаггүй юмаа гэхэд дуртай хүлээж аваагүй л болов уу гэж санаад байна. Бүү мэд дээ.