Домогт Ану хатан

Амралтын хоёр өдөр РС ширтэж ном уншиж өнгрөөв. Хэд хэдэн хүний захиалга байгаа ч хийх дур хүрсэнгүй, яршиг байнга хүний юм хийж өгсөөр залхсан хэхэ. 

Домогт Ану хатан түүхэн романыг хугас өдрийн дотор уншаад дуусчихлаа.

Түүхэн роман бичих нь маш хариуцлагатай бөгөөд хүнд ажил байдаг. Уран зохиол бол түүх биш бөгөөд одоогийн бид түүхэн үйл явдал, бодит хүмүүсийг ямар нөхцөл байдалд, ямархуу зан төрхөөр асуудалд хандаж байсныг мэдэх боломжгүй. Зөвхөн зохиогчоос үүнийг оюун ухаан, онгод, санаандаа ургуулан бодож амилуулдаг. Үүний үр дүнд ихэнхи хүмүүс уран зохиолын дүрээр нь тухайн түүхэн баатраа төсөөлж, тэрхүү дотроо барьж, босгосон баатрынхаа дүрд итгэсэн байдаг ба тэрхүү итгэл, үнэмшил дээрээ түүхэн үйл явцад өөрийнхөө байр сууринаас хандах нь түгээмэл. 

Миний хувьд мэргэжилтэй минь салшгүй холбоотой, хар багаас Монголын түүх сонирхсон өөрийн дур сонирхолоор түүхтэй холбоотой мэргэжил сонгосон ч түүхэн баримт, он цаг, нэр товъёогын хойноос махран хөөцөлддөггүй. Тиймээс түүхийн талаар хүмүүстэй аль болох маргахгүйг хичээдэг хэхэ. Манай залуусын түүхийн мэдлэг мундаг, Алтан ургийн бүх хаадыг төрсөн, хаан суусан, болон тэнгэрт хальсан он цагтай нь цээжээр хэлдэг залуус зөндөө байдаг юм билээ. Гадны залуус надаас Хубилай, Өгөөдэй, Чингис хаадын тухай асуухад заримдаа барьц алдах тохиолдол байсан. Хүн бүхэн өөрийн угсаа гарлаа дээдэлж, хамгийн хүчирхэг, удам сайтай, түүхэнд цэвэр гэдгийг батлахыг оролддог тул маргахгүй явсан нь "аминд өлзийтэй" хэхэ.

Номондоо эргээд оръё.

Зохиолч Шүүдэрцэцгийг би үнэлдэггүй байсан, хэдийгээр бичсэн тууж, романуудыг нь амтархан уншдаг найруулга сайтай гэж боддог байсан ч "яая даа" гэсэн мундаг зохиолч гэж боддоггүй байсан.

Ану хатны тухай ном хийж байгааг дуулаад бас баахан шоудах нь дээ гэж тоомсоргүй хальт бодоод өнгөрч билээ.

Харин өнөөдөр номыг нь уншаад тэр хүнийг үнэллээ. Маш их судалгаа хийж, нэлээд сууж нухаж хянуур ажилласан нь шууд  мэдэгдэж байна.

Ялангуяа эцэг, эх, үр хүүхдийн ариун нандин холбоо, эмэгтэй хүний зан чанар, тухайн газар орны ёс заншилыг хүнд хэрэг болохуйцаар маш сайн гаргасан нь үнэхээр таалагдав. Зарим хэсэг дээр үнэхээр нулимс гарах дөхөж байлаа хэхэ. Энэ номыг залуус маань заавал унших хэрэгтэй гэж хэлмээр санагдав.

Орчин үед гайхалтай баатарлаг, байнга дайнд явж ялж дийлж явдаг хүмүүсийн тухай хар багаас уншиж, гадна дотны киногоор "тархиа угаалгаж" өссөн залуус бол энэ номыг уншаад "хоёрхон удаа тулалдаж үзсэн" Ану хатныг чамлаж мэдэх юм. Гэхдээ надад бол үнэн бодитой, амьдралтай санагдсан. Тэр үед Галдан бошигт хаан өдөр бүр тийм сүртэй аян дайн хийдэггүй, тэгж цаг минут тутамд хэдэн арваар нь алж хядаад байх дайсан ч хавь ойрт нь байгаагүйг бодолцох нь зөв хэхэ.

Гэхдээ хүн өөрийн угсаа гарлаа л өмөөрдөг гэж би дээр бичсэн дээ. Түүхийн талаар маргадаг залуус ихэнхи нь Улаанбаатарт төрж өссөн, эцэг эх ах дүүгээсээ өөрийн удам, судрын тухай бага сага олж сонсоод түүгээрээ бахархаж удмынхаа сайн талыг л дөвийлгөж ойлгож, маргаан өрнүүлэх дуртай хүмүүс шиг надад санагддаг.

Би ч ялгаагүй өөрийн удам судар, төрж өссөн газар нутгийн зүгээс л түүхэнд хандах хандлага гаргах нь ойлгомжтой хэхэ.  Тиймээс Галдан бошигт ханыг баатарлаг сайн эр гэхээс илүү түүнтэй нутаг усаа өмгөөлж тэмцэлдэж, тулалдаж явсан халхын Шижир баатар сэтгэлд ойрхон байдаг хэхэ. Орхон голын эргэн тойронд өсч төрсөн түүхэн хүмүүс, өндөр гэгээн Занабазар, Халхын цоохор Цогт хунтайж, түүний хүү Илдэн бэйл, дээр дурдсан Шижир баатар гэхчлэн угуул нутгийнхаа өвөг дээдсээр мэдээж бахархдаг.

Өвөө болон аав маань Шижир баатрын өвөлжөөний хажууханд төрж, өссөн, угуул нутгаараа тэр хүний тухай ам дамжуулан домог болгон ярьдаг, нутаглаж асан бууц, өвөлжөөг нь үх хүүхэддээ зааж өгч ирсан болохоор Галдан хаанаас илүү дотноор дурсах нь арга ч үгүй юмуу даа. Гэхдээ Халхын Шижир баатрын тухай яриа ном сударт ховор, зөвхөн ам дамжсан хэлбрээр байдаг юм билээ.

За тэгээд энэ Домогт Ану хатан номыг хүн бүр залхууралгүй уншаарай. Их сайхан уярам ном байна шүү хэхэ.