Шуураа

Хэнээрхэл гэх үү эсвэл буруу юманд зүтгэх гэх үү нэг юм ажиглагдлаа.

Амарч байгаа хүн чинь ном уншина, гэрт байдаг хуучин номуудыг аль эрт уншаад дахин уншаад цээжлэхдээ тулсан тул шинэ ном үзэгдвэл шүүрч аваад дор нь “долоогоод” дуусгана. Тэр шинэ номууд нь ихэвчлэн нутаг орны холбогдолтой, эсвэл нутггаас гаралтай зохиолч, бичигчдийн бичсэн номууд байна.

Номонд бичсэн зүйл зарим нь эрхгүй эгдүүцэл төрүүлээд болдоггүй. Яасан гэхээр тэр зохиогчид нь зарим өөрийгөө, өөрийн удам судраа “өөд нь татах” гээд хачин хачин хэнээтэй юмаар инээдтэй юм зохиож бичиж ээ.

Ухаан нь нэг ах Үлэмжийн чанарыг Өвөрхангайд зохиогдсон гэдгийг сонирхолтойгоор бичиж, харин хамгийн таалагдаагүй нь Данзанравжаа хутагтын нууц хүүхэд Өвөрхангайд үлдсэн, түүний удам судар нь тэрний тэрний тэр гээд өөрийн удмаа бичсэн байхым. Энэ одоо юу гэсэн үг үү? Өөрийгөө хүмүүст Ноён хутагтын удам гэж батлах гэж байгаамуу хүчээр тулгах гэж байгаамуу ямартай ч огт таалагдсангүй хөх инээд хүрэв. Яагаад гэхээр үнэндээ тэр зохиогч нь өөрөө өөрийнхөө төрсөн эцгийг мэддэггүй бутач хүүхэд ухааны юм ярьж байхыг урд нь хальт дуулсан л даа.

Тэгээд өөрийгөө Ноён Хутагтын нууц хүүхэд болгох гэтэл цаг хугацаа нь арай л “холдоод” яах ч аргагүй болохоороо дээд удам руугаа “чихсэн” байх нь. Төрсөн эцгээ мэдэхгүй байгаа хүн элэнц, хуланцийхаа нууц амрагийн явдлыг мэддэг нь гайхалтайяа хэхэ.

Аа бас нэг хэнээтэн нь өөртөө нутгийн хамгийн алдартай уулын нэрээр ургийн овог өгч, тэгээд тэр уулын эзэн өвгөний барьж байсан хөөрөг, үе дамжиж өнөөгийн бидэнд ирсэн хөөрөг гэж рекламдаад нэг хөрөгөөр хүн амьтантай тамхилж гайхуулж байхым. Үнэндээ тэр уулын нэр юунаас гаралтай, яагаад гэдэг нь бүдэг бадагхан балархай домог төдий байхад хэдэн зуун жилийн өмнөхийг нэвт хараад тийм өвгөн байж, хөөрөгтэй байж гээд шууд л баталчих юмдаа.

Арай хөнгөн гайгүй нь гэвэл бас нэг ном зохиогоод түүндээ өөрийн дээд удам судраа их л магтаад, хүнд ийм тийм юм өгч байсан, ядуу хүнд тусласан гэж оруулж. Яахав болох л юм, удам судраа сайнаар дурсуулахыг хүсээ биз гэхдээ л түүхэн биш зохиомол иймэрхүү зүйлс ихсээд байвал цаашдаа түүх бол үүх л болох юм байна гэж би бодлоо.

Мөн нэг таагүй санагдсан зүйл нь иймэрхүү “жалга довын” зохиогчид ер нь өөрөөс нь илүү гарсан, сайн яваа юм уу дургүй нэгнээ нэр усыг нь ялимгүй өөрчилж бусад намтар төрх байдлыг нь ялгагдахаар тод томоруун дүрсэлж “газар догуур ортол” муулж, харлуулж, бүр гүтгэж бичсэн байх юм. Яг энэ хэсэгт л шал дургүй хүрэв. Миний мэддэг хэд хэдэн сайн сайхан, гэмгүй амьдарч яваа нэр хүндтэй хүмүүсийг арай л муухайгаар дүрслээд бичсэн байгаа нь жаахан чадалтай ном гаргах гэсэн “юмнууд” ном, бичгийг өөрийн атаач сэтгэлийн өшөө авах хэрэгсэл болгоод байгаа нь бас нэг төрлийн “шуурга” юм уу гэж бодлоо.

Сайн хүний нэрийг гурав худалдаж иднээ гэдэгчлэн хүн бүхэн болсон болоогүй ном гаргадаг болсон өнөө цагт сайн болгоныг, чадалтай болгоныг өөрийн удам судар, өөртөө наагаад бусдыг харлуулж, муулж бичих явдалд уран зохиолын ёс зүй ч гэх үү тиймэрхүү дүрэм журам огт үйлчилдэггүй байх нь. Хянах газаргүй хойно яалтай билээ.

Хүний мууг үзэх гэсэн биш ч үнэндээ түүхийн завсар үед орж байгаагаа мэдээд жаахан тавгүйрхлээ. Бид бол яриа хөөрөө, сургаар ямархуу байсан тухай бүдэг бадаг, үнэнд дөхөмтэй төсөөлөлтэй байна, харин биднээс хойш үе бол шууд тэр бичсэнд нь үг сүггүй итгээд үлдэх нь харамсалтай.

Хэд хэдэн ном уншаад төрсөн таагүй талын сэтгэгдэл нь энэ. Харин “таатай” сэтгэгдэл бас байсан нь сэтгэл ялимгүй тайвшруулна.